ΚΕΦΑΛΑΙΟ 07 • Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Μονώνυμα και Πολυώνυμα

Από τις αριθμητικές παραστάσεις στο αλγεβρικό λεξιλόγιο: ανακαλύψτε πώς οι αριθμοί ενώνονται με μεταβλητές για να σχηματίσουν μονώνυμα, διώνυμα και πολυώνυμα, πώς υπολογίζεται ο βαθμός τους και πώς βρίσκουμε την αριθμητική τους τιμή.

1

Παραστάσεις και Η Έννοια του Μονωνύμου

Αριθμητική παράσταση: Μία έκφραση που περιέχει πράξεις αποκλειστικά μεταξύ αριθμών (π.χ. 3 · 42 - 5).
Αλγεβρική παράσταση: Μία έκφραση που περιέχει πράξεις μεταξύ αριθμών και μεταβλητών (γραμμάτων) (π.χ. 2 · x2 + 3 · x - 7).
Αριθμητική τιμή: Ο αριθμός που προκύπτει αν αντικαταστήσουμε τις μεταβλητές με συγκεκριμένους αριθμούς και εκτελέσουμε τις πράξεις.

Μονώνυμο ονομάζεται η ακέραια αλγεβρική παράσταση στην οποία μεταξύ των μεταβλητών σημειώνεται μόνο η πράξη του πολλαπλασιασμού και οι εκθέτες τους είναι φυσικοί αριθμοί (0, 1, 2, ...).

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΜΟΝΩΝΥΜΟΥ: -5 · x2 · y3

  • •Συντελεστής: Ο αριθμητικός παράγοντας (εδώ: -5).
  • •Κύριο μέρος: Το γινόμενο των μεταβλητών με τις δυνάμεις τους (εδώ: x2 · y3).
✓ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΩΝΥΜΑ:7,-3 · x,12 · x2 · y,x3
✗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΩΝΥΜΑ:3x,x + y,4 · x-2,4 ·x
2

Βαθμός Μονωνύμου και Σχέσεις

Ο βαθμός καθορίζεται αποκλειστικά από τους εκθέτες των μεταβλητών του κύριου μέρους:

Βαθμός ως προς μία μεταβλητή: Ο εκθέτης της συγκεκριμένης μεταβλητής.
Στο 4 · x3 · y2 είναι 3ου βαθμού ως προς x και 2ου ως προς y.
Βαθμός ως προς όλες τις μεταβλητές: Το άθροισμα όλων των εκθετών των μεταβλητών του.
Στο 4 · x3 · y2 είναι 3 + 2 = 5ου βαθμού.
Όμοια Μονώνυμα: Έχουν ακριβώς το ίδιο κύριο μέρος (π.χ. 3 · x2 · y και -7 · x2 · y).
Αντίθετα Μονώνυμα: Είναι όμοια με αντίθετους συντελεστές (π.χ. 5 · x3 και -5 · x3).
Σταθερό Μονώνυμο: Κάθε μη μηδενικός αριθμός είναι μονώνυμο μηδενικού (0ού) βαθμού (π.χ. 8 = 8 · x0).
Μηδενικό Μονώνυμο: Ο αριθμός 0 δεν έχει βαθμό (δεν ορίζεται βαθμός).
3

Πολυώνυμα, Διώνυμα και Τριώνυμα

Πολυώνυμο ονομάζεται κάθε αλγεβρική παράσταση που είναι άθροισμα μονωνύμων που δεν είναι όμοια μεταξύ τους. Κάθε μονώνυμο λέγεται όρος του πολυωνύμου.

Διώνυμο

Πολυώνυμο με ακριβώς 2 μη όμοιους όρους.

2 · x + 5
Τριώνυμο

Πολυώνυμο με ακριβώς 3 μη όμοιους όρους.

3 · x2 - 4 · x + 7
Αναγωγή ομοίων όρων: Προσθέτουμε ή αφαιρούμε τους συντελεστές των όμοιων μονωνύμων διατηρώντας το κύριο μέρος, φτάνοντας στην ανηγμένη μορφή του πολυωνύμου.
4

Βαθμός Πολυωνύμου και Κανονική Μορφή

Για να προσδιορίσουμε τον βαθμό ενός πολυωνύμου, πρώτα εκτελούμε όλες τις αναγωγές ομοίων όρων.

Κανόνας Βαθμού: Ο βαθμός του ανηγμένου πολυωνύμου ισούται με τον μεγαλύτερο από τους βαθμούς των όρων του.
Κανονική (Φθίνουσα) Μορφή: Γράφουμε τους όρους από τον μεγαλύτερο εκθέτη προς τον μικρότερο:
P(x) = 5 · x3 - 2 · x2 + 7 · x - 9
Σταθερός Όρος: Ο όρος μηδενικού βαθμού που δεν περιέχει μεταβλητή (στο παράδειγμα: το -9).
🔬 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΛΓΕΒΡΑΣ

Εξερεύνηση Πολυωνύμου P(x) = a · x² + b · x + c

Ρυθμίστε τους συντελεστές και δείτε αυτόματα την ταξινόμηση, τον βαθμό και την αριθμητική τιμή.
Συντελεστής δευτεροβάθμιου (a):+2
-50+5
Συντελεστής πρωτοβάθμιου (b):-3
-50+5
Σταθερός όρος (c):+5
-50+5
Τιμή μεταβλητής (x):+2
-30+3
ΜΟΡΦΗ ΠΟΛΥΩΝΥΜΟΥ
P(x) = 2 · x2 - 3 · x + 5
ΤύποςΤΡΙΩΝΥΜΟ
Βαθμός2ος ΒΑΘΜΟΣ
Τιμή P(2)7
ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΡΩΝ ΓΙΑ X = 2:
a · x22 · (2)2 = 8
b · x-3 · (2) = -6
c (σταθερός)5

Λυμένα Προβλήματα Εφαρμογής

ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1: ΑΝΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΒΑΘΜΟΣ

Απλοποίηση και εύρεση βαθμού πολυωνύμου

Δίνεται το πολυώνυμο:
A(x) = 4 · x3 - 2 · x2 + 5 · x - x3 + 6 · x2 - 8
Να γραφεί στην ανηγμένη του μορφή, να διαταχθεί κατά τις φθίνουσες δυνάμεις του x και να βρεθεί ο βαθμός και ο σταθερός του όρος.

x34 · x3 - 1 · x3
3 · x3
x2-2 · x2 + 6 · x2
4 · x2
x15 · x
5 · x
x0-8
-8
Ανηγμένη Μορφή: A(x) = 3 · x3 + 4 · x2 + 5 · x - 8
Βαθμός: 3ος βαθμός.
Σταθερός Όρος: -8.
ΠΡΟΒΛΗΜΑ 2: ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ

Εμβαδόν και Περίμετρος Ορθογωνίου ως Πολυώνυμα

Ένα ορθογώνιο οικόπεδο έχει μήκος L = 2 · x + 5 και πλάτος W = x (όπου x σε μέτρα, x > 0).

α) Να εκφραστεί η περίμετρος Π(x) ως πολυώνυμο.

β) Να εκφραστεί το εμβαδόν E(x) ως πολυώνυμο και να βρεθεί ο βαθμός του.

Περίμετρος Π(x)2 · (L + W)
6 · x + 10
Εμβαδόν E(x)L · W
2 · x2 + 5 · x
Περίμετρος Π(x): 6 · x + 10 (Διώνυμο 1ου βαθμού).
Εμβαδόν E(x): 2 · x² + 5 · x (Διώνυμο 2ου βαθμού).
⚠️

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΣΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

  • •Αρνητικοί εκθέτες και ρίζες: Παραστάσεις όπως 3 · x-1 ή 2 ·x ΔΕΝ είναι μονώνυμα. Στα μονώνυμα οι εκθέτες των μεταβλητών είναι αποκλειστικά φυσικοί αριθμοί.
  • •Μεταβλητή στον παρονομαστή: Η παράσταση 4x δεν είναι μονώνυμο διότι περιέχει διαίρεση με μεταβλητή. Αντίθετα, η παράσταση x4 (= 14 · x) είναι κανονικό μονώνυμο με συντελεστή 14.
  • •Μηδενικό Μονώνυμο: Ο αριθμός 0 είναι το μηδενικό μονώνυμο και δεν έχει βαθμό (δεν ορίζεται βαθμός).
  • •Βαθμός χωρίς αναγωγή: Μην υπολογίζετε τον βαθμό πριν κάνετε αναγωγή ομοίων όρων! Στο P(x) = 2 · x3 - 2 · x3 + x + 1, ο όρος x³ εξαφανίζεται (2 - 2 = 0), άρα το πολυώνυμο είναι 1ου βαθμού και όχι 3ου.

Εμπεδώστε τη Θεωρία στην Πράξη!

Δοκιμάστε τις γνώσεις σας σε 12 δυναμικές διαδραστικές ερωτήσεις και αυτούσια προβλήματα με άμεση ανατροφοδότηση.

🎯 ΞΕΚΙΝΗΣΤΕ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ