ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 • Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Πραγματικοί Αριθμοί

Η ένωση όλων των αριθμών σε ένα ολοκληρωμένο σύνολο: από τους φυσικούς και τους ακεραίους, έως τα ρητά κλάσματα και τις άρρητες ρίζες. Μάθετε πώς διατάσσονται στην ευθεία των πραγματικών αριθμών χωρίς να μένει κανένα απολύτως κενό.

1

Η Έννοια των Πραγματικών Αριθμών (ℝ)

Πραγματικοί αριθμοί (ℝ) ονομάζονται όλοι οι αριθμοί που είναι είτε ρητοί είτε άρρητοι.

ℝ = ℚ ∪ (Άρρητοι Αριθμοί)

Κάθε πραγματικός αριθμός έχει δεκαδική μορφή (πεπερασμένη, περιοδική ή άπειρη μη περιοδική).

Ρητοί (ℚ): Κλάσματα ακεραίων μν0,75|-3|23
Άρρητοι: Μη περιοδικά άπειρα ψηφία2|5|π
2

Ιεραρχία & Σχέσεις Συνόλων

Τα αριθμητικά σύνολα συνδέονται μεταξύ τους με σχέσεις διαδοχικού εγκλεισμού (υποσύνολα):

ℕ ⊆ ℤ ⊆ ℚ ⊆ ℝ
Φυσικοί ⊆ Ακέραιοι ⊆ Ρητοί ⊆ Πραγματικοί
• Φυσικοί (ℕ): 0, 1, 2, 3, 4, ...
• Ακέραιοι (ℤ): ..., -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, ...
• Ρητοί (ℚ) και Άρρητοι είναι ξένα σύνολα (δεν έχουν κανένα κοινό στοιχείο: ℚ ∩ Άρρητοι = ∅).
3

Διάταξη Πραγματικών Αριθμών

Για οποιουσδήποτε δύο πραγματικούς αριθμούς α και β, ισχύει ακριβώς μία από τις τρεις σχέσεις: α < β, α = β ή α > β.

Σύγκριση Άρρητου με Ρητό:

Χρησιμοποιούμε τη μέθοδο των τετραγώνων (για θετικούς αριθμούς) ή ρητές προσεγγίσεις:

Συγκρίνουμε τους αριθμούς7και2,5:
(7)2 = 7και2,52 = 6,25
Επειδή 7 > 6,25, προκύπτει ότι:7 > 2,5
Σύγκριση Αρνητικών:

Μεταξύ δύο αρνητικών αριθμών, μεγαλύτερος είναι εκείνος που έχει τη μικρότερη απόλυτη τιμή:

-3 < -1,5 < 0
4

Ο Άξονας των Πραγματικών Αριθμών

Υπάρχει μια αμφιμονοσήμαντη (1-προς-1) αντιστοιχία ανάμεσα στους πραγματικούς αριθμούς και τα σημεία μιας ευθείας:

Η Αρχή της Πληρότητας:

• Κάθε πραγματικός αριθμός παριστάνεται από ένα μοναδικό σημείο της ευθείας.
• Κάθε σημείο της ευθείας αντιστοιχεί σε έναν μοναδικό πραγματικό αριθμό (την τετμημένη του).

Γεωμετρική Ερμηνεία Διάταξης:
Αν α < β, τότε το σημείο Α(α) βρίσκεται αριστερότερα από το σημείο Β(β) στον προσανατολισμένο άξονα.
🔬 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΞΟΝΑ

Διαδραστική Τοποθέτηση Πραγματικού Αριθμού στον Άξονα

Επιλέξτε έναν αριθμό για να δείτε την ακριβή του θέση στον άξονα και την ταξινόμησή του στα σύνολα.
Προσέγγιση:≈ 1,414
Ελάχιστο Σύνολο:Άρρητος
Ανήκει στα Σύνολα:Άρρητοι, ℝ
ΟΠΤΙΚΟΣ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ X'OX
-3-2-101234√2
Ο αριθμός √2 βρίσκεται δεξιά από το μηδέν (O), με τετμημένη x ≈ 1,4142.
Συμπέρασμα Τοποθέτησης: Κάθε πραγματικός αριθμός αντιστοιχεί σε ακριβώς ένα γεωμετρικό σημείο του άξονα. Όλοι οι αριθμοί αριστερά του √2 είναι μικρότεροι από αυτόν, ενώ όλοι οι αριθμοί δεξιά είναι μεγαλύτεροι.

Λυμένα Προβλήματα Εφαρμογής

ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1: ΔΙΑΤΑΞΗ & ΣΥΓΚΡΙΣΗ

Σύγκριση πραγματικών αριθμών

Να διαταχθούν από τον μικρότερο προς τον μεγαλύτερο (σε αύξουσα σειρά) οι πραγματικοί αριθμοί:
-2,3,1,5,74,0

ΑριθμόςΔεκαδική Μορφή / ΠροσέγγισηΘέση στη Σειρά
-2-2,0 (αρνητικός)1ος (μικρότερος)
00,0 (ουδέτερος)2ος
1,51,503ος
3≈ 1,732...4ος
74= 1,755ος (μεγαλύτερος)
Τελική Αύξουσα Διάταξη:
-2 < 0 < 1,5 <3<74
ΠΡΟΒΛΗΜΑ 2: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΣΕ ΣΥΝΟΛΑ

Αναγνώριση συνόλων ανήκειν

Να προσδιοριστεί σε ποια από τα αριθμητικά σύνολα ℕ, ℤ, ℚ, ℝ ανήκει καθένας από τους παρακάτω αριθμούς:

ΑριθμόςΜορφήΑνήκει στα Σύνολα
16Τέλειο τετράγωνο (= 4)ℕ, ℤ, ℚ, ℝ
-62Ακέραιο πηλίκο (= -3)ℤ, ℚ, ℝ (όχι ℕ)
0,333...Περιοδικός (= 1/3)ℚ, ℝ
7Μη τέλειο τετράγωνοΜόνο ℝ (Άρρητος)
Βασικός Κανόνας: Αν ένας αριθμός ανήκει στο ℕ, ανήκει αυτόματα και στα ℤ, ℚ, ℝ. Αν είναι άρρητος, ανήκει αποκλειστικά στο ℝ.

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΣΤΟΥΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ

  • •Αρνητικοί αριθμοί κάτω από ρίζα: Παραστάσεις όπως η ρίζα του -4 (-4) ή του -9 (-9) ΔΕΝ είναι πραγματικοί αριθμοί. Στο σύνολο ℝ δεν ορίζεται τετραγωνική ρίζα αρνητικού αριθμού.
  • •Ρητός και Άρρητος δεν συμπίπτουν ποτέ: Κανένας αριθμός δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα ρητός και άρρητος. Είναι δύο απολύτως ξένα σύνολα.
  • •Σύγκριση αρνητικών ριζών: Όπως -3 < -2, έτσι και -5 < -2 (διότι 5 > 2). Με το μείον η φορά της ανισότητας αντιστρέφεται!

Εμπεδώστε τους Πραγματικούς Αριθμούς στην Πράξη!

Δοκιμάστε τις γνώσεις σας στις διαδραστικές ερωτήσεις και τα προβλήματα διάταξης με άμεση ανατροφοδότηση.

🎯 ΞΕΚΙΝΗΣΤΕ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ