ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 • Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Δεκαδική Μορφή Άρρητων Αριθμών

Πέρα από τα κλάσματα και τους περιοδικούς δεκαδικούς, υπάρχει ένας απέραντος κόσμος αριθμών που δεν φυλακίζονται σε καμία περίοδο. Ανακαλύψτε τους άρρητους αριθμούς, τη γεωμετρική τους γέννηση και τον τρόπο που τους προσεγγίζουμε με ρητούς.

1

Τι είναι Άρρητος Αριθμός;

Άρρητος Άρρητος ονομάζεται κάθε αριθμός που δεν μπορεί να γραφεί ως κλάσμα της μορφής μν (όπου μ ακέραιος και ν φυσικός διάφορος του μηδενός).

ΤΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ΓΝΩΡΙΣΜΑ

Η δεκαδική μορφή ενός άρρητου αριθμού έχει άπειρα δεκαδικά ψηφία τα οποία ποτέ δεν επαναλαμβάνονται περιοδικά.

Η τετραγωνική ρίζα του 2:2 = 1,41421356...
Ο αριθμός π:π = 3,14159265...
Η τετραγωνική ρίζα του 3:3 = 1,73205080...
2

Γεωμετρική Γέννηση & Τοποθέτηση στον Άξονα

Οι άρρητοι αριθμοί προκύπτουν άμεσα από βασικές γεωμετρικές κατασκευές μέσω του Πυθαγορείου Θεωρήματος.

Το Τετράγωνο με πλευρά 1:

Σε ορθογώνιο τρίγωνο με κάθετες πλευρές 1 μονάδα, η υποτείνουσα d ικανοποιεί:

d2 = 12 + 12 = 2  ⇒  d =2
Μεταφορά στον Άξονα με Διαβήτη: Με κέντρο το 0 και άνοιγμα ίσο με την υποτείνουσα d, γράφουμε τόξο που τέμνει τον άξονα σε ένα μοναδικό σημείο. Αυτό αποδεικνύει ότι ο άρρητος 2 είναι ένα απολύτως πραγματικό σημείο της ευθείας.
3

Ρητή Προσέγγιση & Εγκλωβισμός

Στους πρακτικούς υπολογισμούς αντικαθιστούμε τους άρρητους με ρητές προσεγγίσεις (δεκαδικούς πεπερασμένων ψηφίων ή κλάσματα).

Προσέγγιση με έλλειψη και υπέρβαση:

Κάθε άρρητος εγκλωβίζεται ανάμεσα σε δύο ρητούς που απέχουν όσο επιθυμούμε:

Μονάδα: 1 <2< 2 (12 = 1 < 2 < 4 = 22)
Δέκατο: 1,4 <2< 1,5 (1,42 = 1,96 < 2 < 2,25 = 1,52)
Εκατοστό: 1,41 <2< 1,42 (1,412 = 1,9881 < 2 < 2,0164 = 1,422)
4

Πραγματικοί Αριθμοί (ℝ)

Το σύνολο των Πραγματικών Αριθμών (ℝ) αποτελείται από την ένωση των Ρητών και των Άρρητων αριθμών.

Πλήρης Κάλυψη του Άξονα:

Κάθε σημείο της ευθείας αντιστοιχεί σε έναν μοναδικό πραγματικό αριθμό και αντίστροφα, χωρίς να μένει κανένα «κενό».

Συνοπτική Ταξινόμηση:
  • Φυσικοί (ℕ) ⊆ Ακέραιοι (ℤ) ⊆ Ρητοί (ℚ)
  • Άρρητοι: ℝ ∖ ℚ (όλοι οι μη ρητοί)
  • Πραγματικοί: ℝ = ℚ ∪ (Άρρητοι)
🔬 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟΥ

Ρητή Προσέγγιση & Εγκλωβισμός Τετραγωνικής Ρίζας

Δείτε πώς στενεύει το εύρος εγκλωβισμού όσο αυξάνεται η ακρίβεια των δεκαδικών ψηφίων.
Υπολογιστική Τιμή:
2 = 1,414214...
ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ ΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟΥ
1,41<2<1,42
Έλλειψη: 1,41|Υπέρβαση: 1,42
ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ ΜΕΣΩ ΤΕΤΡΑΓΩΝΩΝ:
Τετράγωνο Ελλιπούς1,412 = 1,9881
Στόχος (N)2
Τετράγωνο Υπερβολικού1,422 = 2,0164
Συμπέρασμα: Επειδή 1,9881 < 2 < 2,0164, ο άρρητος 2 βρίσκεται πράγματι στο διάστημα [1,41, 1,42] με σφάλμα μικρότερο από 0,01.

Λυμένα Προβλήματα Εφαρμογής

ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1: ΔΙΑΔΟΧΙΚΟΣ ΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟΣ

Εγκλωβισμός του5με ακρίβεια δεκάτου

Να εγκλωβιστεί ο άρρητος αριθμός 5 ανάμεσα σε δύο διαδοχικούς ακεραίους και στη συνέχεια ανάμεσα σε δύο διαδοχικά δέκατα.

ΑκρίβειαΥπολογισμόςΕγκλωβισμός
Μονάδα22 = 4 < 5 < 9 = 322 < 5 < 3
Δέκατο2,22 = 4,84 < 5 < 5,29 = 2,322,2 < 5 < 2,3
Προσέγγιση με έλλειψη (0,1): 2,2.
Προσέγγιση με υπέρβαση (0,1): 2,3.
ΠΡΟΒΛΗΜΑ 2: ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ Π

Περίμετρος κυκλικού στίβου με ρητή προσέγγιση

Ένας κυκλικός στίβος έχει ακτίνα ρ = 14 m.
α) Ακριβές μήκος L ως προς π.
β) Ρητή προσέγγιση με π ≈ 227 και π ≈ 3,14.

ΠροσέγγισηΥπολογισμόςΑποτέλεσμα
Ακριβής (άρρητη)2 · π · 1428 · π m
Κλασματική (227)2 · 227 · 1488 m
Δεκαδική (3,14)2 · 3,14 · 1487,92 m
Συμπέρασμα: Στην καθημερινή πράξη και τεχνολογία χρησιμοποιούμε ρητές προσεγγίσεις όπως το 3,14 ή το 227.

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΣΤΟΥΣ ΑΡΡΗΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ

  • •Ο αριθμός π ΔΕΝ ισούται με 3,14 ούτε με 227: Ο αριθμός π είναι αυστηρά άρρητος. Το 3,14 και το 227 είναι ρητές προσεγγίσεις του και όχι η ακριβής τιμή του!
  • •Δεν είναι όλες οι ρίζες άρρητοι: Οι ρίζες των τέλειων τετραγώνων είναι ρητοί (ακέραιοι ή δεκαδικοί) αριθμοί (π.χ. 4 = 2, 9 = 3, 0,25 = 0,5). Άρρητες είναι μόνο οι ρίζες μη τέλειων τετραγώνων.
  • •Άπειρα ψηφία δεν σημαίνει πάντα άρρητος: Ο αριθμός 0,333... έχει άπειρα ψηφία αλλά είναι ρητός διότι έχει περίοδο (ισούται με 13). Άρρητος είναι μόνο αυτός που έχει άπειρα ψηφία χωρίς περίοδο.
  • •Πράξεις με άρρητους: Το άθροισμα ενός ρητού και ενός άρρητου (π.χ. 3 + 2) είναι πάντοτε άρρητος αριθμός.

Εμπεδώστε τους Άρρητους Αριθμούς στην Πράξη!

Δοκιμάστε τις δυνάμεις σας στις διαδραστικές ερωτήσεις και τα προβλήματα εγκλωβισμού με άμεση ανατροφοδότηση.

🎯 ΞΕΚΙΝΗΣΤΕ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ