Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ • ΕΝΟΤΗΤΑ 2

ΤΥΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΜΟΡΦΗ ΡΗΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

Μάθε πώς γράφουμε εξαιρετικά μεγάλους ή εξαιρετικά μικρούς αριθμούς με σύντομο, κομψό και τυποποιημένο τρόπο, αξιοποιώντας τις δυνάμεις του 10 με ακέραιο εκθέτη.

1Τι Είναι η Τυποποιημένη Μορφή;

Στην καθημερινή ζωή και τις επιστήμες συναντάμε συχνά αριθμούς με πάρα πολλά ψηφία:

  • Απόσταση Γης - Ήλιου: 150.000.000.000 m
  • Μάζα μορίου νερού: 0,00000000000000000000003 g

Για να διαβάζονται εύκολα και να αποφεύγονται λάθη στα μηδενικά, γράφουμε τους αριθμούς στην τυποποιημένη (ή επιστημονική) μορφή:

α · 10κ

ΟΙ ΔΥΟ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ

ΚΑΝΟΝΑΣ 1: Ο ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ Α
1 ≤ |α| < 10

Το α έχει ακριβώς ένα μη μηδενικό ψηφίο αριστερά από την υποδιαστολή (δηλαδή από 1 έως 9,999...).

ΚΑΝΟΝΑΣ 2: Ο ΕΚΘΕΤΗΣ Κ
κ ∈ ℤ (Ακέραιος Αριθμός)
• Αν ο αρχικός αριθμός είναι μεγάλος (≥ 10), ο εκθέτης είναι θετικός (κ > 0).
• Αν ο αρχικός αριθμός είναι μικρός (< 1), ο εκθέτης είναι αρνητικός (κ < 0).

2Μέθοδος Μετατροπής: Μετακίνηση της Υποδιαστολής

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Α

Μεγάλοι Αριθμοί (Αριστερή Μετακίνηση)

Μετακινούμε την υποδιαστολή προς τα αριστερά μέχρι να μείνει μόνο ένα ψηφίο πριν από αυτήν. Το πλήθος των θέσεων που μετακινηθήκαμε είναι ο θετικός εκθέτης.

Παράδειγμα: 5.400.000
5.400.000 = 5,4 · 106
Μετακίνηση 6 θέσεις αριστερά → κ = +6
ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Β

Μικροί Δεκαδικοί (Δεξιά Μετακίνηση)

Μετακινούμε την υποδιαστολή προς τα δεξιά μέχρι να συναντήσουμε το πρώτο μη μηδενικό ψηφίο. Το πλήθος των θέσεων που μετακινηθήκαμε είναι ο αρνητικός εκθέτης.

Παράδειγμα: 0,00038
0,00038 = 3,8 · 10(-4)
Μετακίνηση 4 θέσεις δεξιά → κ = -4

🛠️ Εργαστήριο 1: Μετατροπέας Συνηθισμένου Αριθμού σε Τυποποιημένη Μορφή

Πληκτρολόγησε οποιονδήποτε αριθμό ή διάλεξε ένα έτοιμο παράδειγμα
ΔΟΚΙΜΑΣΕ:
* Επιτρέπονται μόνο αριθμοί, υποδιαστολή (κόμμα) και πρόσημο μείον (-) στην αρχή.
ΑΡΧΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
4500000
ΤΥΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΜΟΡΦΗ
=4,5 · 106
ΒΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ:
1. Ο αριθμός είναι μεγάλος (≥ 10).
2. Μετακινούμε την υποδιαστολή 6 θέσεις προς τα αριστερά για να σχηματιστεί ο συντελεστής 4,5 (1 ≤ |α| < 10).
3. Επειδή πήγαμε αριστερά, ο εκθέτης του 10 είναι θετικός (+6).
➔ 4500000 = 4,5 · 106

3🛠️ Διαδραστικό Εργαστήριο 2: Από το Άτομο στο Σύμπαν

Επίλεξε ένα από τα παρακάτω φυσικά μεγέθη για να δεις πώς η τυποποιημένη μορφή απλοποιεί τη γραφή και επιτρέπει την άμεση σύγκριση τεράστιων και μικροσκοπικών διαστάσεων.

ΦΥΣΙΚΟ ΜΕΓΕΘΟΣ

Διάμετρος ατόμου υδρογόνου

ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΟ ΜΕΓΕΘΟΣ
Κλασική Γραφή (με όλα τα μηδενικά):
0,0000000001 m
Τυποποιημένη (Επιστημονική) Μορφή:
1 · 10(-10)m

4Πράξεις με Αριθμούς σε Τυποποιημένη Μορφή

Για να εκτελέσουμε πολλαπλασιασμό ή διαίρεση αριθμών σε τυποποιημένη μορφή, ομαδοποιούμε τους συντελεστές και τις δυνάμεις του 10 χωριστά, εφαρμόζοντας τις γνωστές ιδιότητες:

ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

Γινόμενο Τυποποιημένων Αριθμών

Πολλαπλασιάζουμε τους συντελεστές και προσθέτουμε τους εκθέτες του 10:

(2 · 104) · (3 · 105) = (2 · 3) · 104 + 5
= 6 · 109
ΔΙΑΙΡΕΣΗ

Πηλίκο Τυποποιημένων Αριθμών

Διαιρούμε τους συντελεστές και αφαιρούμε τους εκθέτες του 10:

(8 · 107) : (4 · 103) = (8 : 4) · 107 - 3
= 2 · 104