Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ • ΕΝΟΤΗΤΑ 1

ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΡΗΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΜΕ ΕΚΘΕΤΗ ΑΚΕΡΑΙΟ

Επεκτείνουμε την έννοια της δύναμης από τους φυσικούς αριθμούς στους αρνητικούς ακέραιους εκθέτες, ερμηνεύουμε τη σημασία της αντίστροφης βάσης και εφαρμόζουμε τις θεμελιώδεις ιδιότητες των δυνάμεων.

1Επανάληψη: Ρητοί Αριθμοί και Δυνάμεις με Φυσικό Εκθέτη

Ρητός αριθμός ονομάζεται κάθε αριθμός που μπορεί να παρασταθεί ως κλάσμα αβ, όπου ο α είναι ακέραιος και ο β φυσικός διάφορος του μηδενός (β ≠ 0).

Όταν ο εκθέτης ν είναι φυσικός αριθμός (ν > 1), η δύναμη αν εκφράζει το γινόμενο ν ίσων παραγόντων:

αν=α · α · α · ... · α(ν παράγοντες)

ΚΑΝΟΝΕΣ ΠΡΟΣΗΜΩΝ & ΠΑΡΕΝΘΕΣΕΙΣ

ΑΡΤΙΟΣ ΕΚΘΕΤΗΣ
(-2)4 = +16
Αποτέλεσμα πάντα θετικό
ΠΕΡΙΤΤΟΣ ΕΚΘΕΤΗΣ
(-2)3 = -8
Διατηρεί το αρνητικό πρόσημο
Προσοχή στη γραφή: Στο (-3)² = 9 ο εκθέτης επηρεάζει και το πρόσημο, ενώ στο -3² = -9 η δύναμη αφορά μόνο το 3.

2Δύναμη με Αρνητικό Ακέραιο και Μηδενικό Εκθέτη

Για να επεκτείνουμε τον ορισμό της δύναμης σε όλους τους ακεραίους χωρίς να χαθούν οι ιδιότητες των πράξεων, ορίζουμε για κάθε ρητό αριθμό α ≠ 0 και θετικό ακέραιο ν:

ΜΗΔΕΝΙΚΟΣ ΕΚΘΕΤΗΣ
α0 = 1

Κάθε μη μηδενικός αριθμός στη μηδενική ισούται με 1.

ΑΡΝΗΤΙΚΟΣ ΕΚΘΕΤΗΣ
α-ν=1αν

Ο αρνητικός εκθέτης σημαίνει αντίστροφος του αⁿ.

ΚΛΑΣΜΑ ΜΕ ΑΡΝΗΤΙΚΟ ΕΚΘΕΤΗ
(αβ)-ν=(βα)ν

Αντιστρέφουμε τους όρους του κλάσματος και αλλάζουμε το πρόσημο του εκθέτη.

🛠️ Διαδραστικό Εργαστήριο 1: Υπολογισμός Δύναμης & Ανάλυση Βήμα-Βήμα

Εύρος: α ∈ [-50, 50], ν ∈ [-40, 40]
-2
3
-2
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ
(-23)-2=94
ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΗΜΑΤΩΝ:
1. Αρνητικός εκθέτης (-2):Αντιστρέφουμε τη βάση σε (-32)και κάνουμε τον εκθέτη θετικό (+2).
2. Υψώνουμε αριθμητή και παρονομαστή:(3)2(-2)2

3🛠️ Διαδραστικό Εργαστήριο 2: Η Σκάλα των Δυνάμεων & η Συνέχεια των Πράξεων

Παρατήρησε πώς κάθε φορά που μειώνουμε τον εκθέτη κατά 1, διαιρούμε το προηγούμενο αποτέλεσμα με τη βάση. Έτσι γίνεται απολύτως φυσική η εμφάνιση των κλασμάτων στους αρνητικούς εκθέτες!

Έως 50
α = 2
Κάθε βήμα προς τα αριστερά είναι μία διαίρεση με το 2.
ΕΚΘ. -42-4116
ΕΚΘ. -32-318
ΕΚΘ. -22-214
ΕΚΘ. -12-112
ΕΚΘ. 0201
ΕΚΘ. 1212
ΕΚΘ. 2224
ΕΚΘ. 3238
ΕΚΘ. 42416

4Ιδιότητες των Δυνάμεων με Ακέραιο Εκθέτη

Όλες οι γνωστές ιδιότητες των δυνάμεων εφαρμόζονται αναλλοίωτες για οποιουσδήποτε ακέραιους εκθέτες μ, ν (με α, β ≠ 0):

ΙΔΙΟΤΗΤΑ 1

Γινόμενο Ίδιας Βάσης

Διατηρούμε τη βάση και προσθέτουμε τους εκθέτες:

αμ · αν=αμ + ν
ΙΔΙΟΤΗΤΑ 2

Πηλίκο Ίδιας Βάσης

Διατηρούμε τη βάση και αφαιρούμε τους εκθέτες:

αμ : αν=αμ - ν
ΙΔΙΟΤΗΤΑ 3

Δύναμη σε Δύναμη

Διατηρούμε τη βάση και πολλαπλασιάζουμε τους εκθέτες:

(αμ)ν=αμ · ν
ΙΔΙΟΤΗΤΑ 4

Δύναμη Γινομένου

Υψώνουμε κάθε παράγοντα στον εκθέτη:

(α · β)ν=αν · βν
ΙΔΙΟΤΗΤΑ 5

Δύναμη Πηλίκου / Κλάσματος

Ο εκθέτης εφαρμόζεται ξεχωριστά σε αριθμητή και παρονομαστή:

(αβ)ν=ανβν

🛠️ Διαδραστικό Εργαστήριο 3: Επαλήθευση Ιδιοτήτων σε Πραγματικό Χρόνο

Εύρος: α ∈ [2, 60], μ, ν ∈ [-40, 40]
2
3
-2
ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΚΑΝΟΝΑ & ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ
Πολλαπλασιασμός δυνάμεων με την ίδια βάση (προσθαφαίρεση εκθετών):
23 · 2-2=23 + (-2)=21