ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17 • Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Μέτρηση Γωνιών • Μέτρο Τόξου & Γωνίες Τριγώνου και Τετραπλεύρου

Γνωρίστε τη μοίρα (1°) και τις υποδιαιρέσεις της, συγκρίνετε, προσθέστε και αφαιρέστε γωνίες με ακρίβεια, ανακαλύψτε τη σχέση επίκεντρης γωνίας και τόξου στον κύκλο (Ο, ρ) και υπολογίστε τις γωνίες κάθε τριγώνου και τετραπλεύρου!

1

Μέτρο Γωνίας και Μονάδες Μέτρησης

Μέτρηση μιας γωνίας είναι η σύγκρισή της με μια άλλη γωνία που παίρνουμε ως μονάδα. Ο αριθμός που προκύπτει λέγεται μέτρο της γωνίας (μετριέται με το μοιρογνωμόνιο):

• Μονάδα μέτρησης: Η μοίρα (1°), που είναι το 1/90 της ορθής γωνίας (ο κύκλος έχει 360°, η ευθεία γωνία 180°, η ορθή 90°).
• Υποδιαιρέσεις (Εξηκονταδικό σύστημα): 1° = 60' (πρώτα λεπτά) και 1' = 60'' (δεύτερα λεπτά), άρα 1° = 3.600''.
• Είδη γωνιών: Οξεία (< 90°), Ορθή (= 90°), Αμβλεία (> 90° και < 180°), Ευθεία (= 180°), Πλήρης (= 360°).
2

Σύγκριση, Πρόσθεση και Αφαίρεση Γωνιών

Μετατρέποντας τη γεωμετρική σύγκριση σε αριθμητική, μπορούμε να συγκρίνουμε και να εκτελούμε πράξεις με τα μέτρα των γωνιών:

• Σύγκριση γωνιών: Δύο γωνίες είναι ίσες όταν έχουν ίσο μέτρο. Αν το μέτρο της μίας είναι μεγαλύτερο, τότε και η γωνία είναι μεγαλύτερη.
• Πρόσθεση (σε μοίρες & πρώτα): Προσθέτουμε μοίρες με μοίρες και πρώτα με πρώτα. Αν τα πρώτα γίνουν ≥ 60', αφαιρούμε 60' και προσθέτουμε +1° στις μοίρες!
• Αφαίρεση: Αν τα πρώτα του μειωτέου είναι μικρότερα από του αφαιρετέου, δανειζόμαστε 1° = 60' από τις μοίρες.
3

Μέτρο Γωνίας και Μέτρο Τόξου

Σε έναν κύκλο (Ο, ρ), κάθε επίκεντρη γωνία αντιστοιχεί σε ένα τόξο του κύκλου:

• Μέτρο τόξου: Μέτρο ενός τόξου ΑΒ κύκλου (Ο, ρ) ονομάζεται το μέτρο της αντίστοιχης επίκεντρης γωνίας ΑΟΒ.
• Κύκλος & Ημικύκλιο: Όλος ο κύκλος έχει μέτρο 360°, ενώ κάθε ημικύκλιο έχει μέτρο 180°.
Στον ίδιο κύκλο (Ο, ρ) ή σε ίσους κύκλους, ίσες επίκεντρες γωνίες βαίνουν σε ίσα τόξα (και αντίστροφα).
4

Υπολογισμός Γωνιών Τριγώνου και Τετραπλεύρου

Γνωρίζοντας το σταθερό άθροισμα των γωνιών ενός τριγώνου ή τετραπλεύρου, μπορούμε να υπολογίσουμε κάθε άγνωστη γωνία του:

• Άθροισμα γωνιών τριγώνου ΑΒΓ: Σε ΚΑΘΕ τρίγωνο ισχύει Α + Β + Γ = 180°.
• Άθροισμα γωνιών τετραπλεύρου ΑΒΓΔ: Χωρίζεται σε 2 τρίγωνα, άρα Α + Β + Γ + Δ = 360°.
Σε ισοσκελές τρίγωνο οι προσκείμενες στη βάση γωνίες είναι ίσες, ενώ στο ισόπλευρο κάθε γωνία είναι 180° ÷ 3 = 60°.
📐 ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Μέρος Α: Επίκεντρη Γωνία & Τόξο Κύκλου (Ο, ρ) • Μέρος Β: Πρόσθεση & Αφαίρεση Γωνιών

ΜΕΡΟΣ Α: ΜΕΤΡΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΗΣ ΓΩΝΙΑΣ ΑΟΒ ΚΑΙ ΜΕΤΡΟ ΤΟΞΟΥ ΑΒ ΣΤΟΝ ΚΥΚΛΟ (Ο, Ρ)
Μέτρο επίκεντρης γωνίας / τόξου65°
15°165°315°
ΟΑΒρΓωνία ΑΟΒ = 65° • Τόξο ΑΒ = 65°Μέτρο τόξου ΑΒ = Μέτρο επίκεντρης γωνίας ΑΟΒ
Οξεία επίκεντρη γωνία (< 90°) — Το τόξο ΑΒ είναι μικρότερο από τέταρτο κύκλου.
ΜΕΡΟΣ Β: ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΓΚΡΙΣΗΣ, ΠΡΟΣΘΕΣΗΣ & ΑΦΑΙΡΕΣΗΣ ΔΥΟ ΓΩΝΙΩΝ (Α, Β)
Μέτρο 1ης γωνίας (α)55°
15°63°110°
Μέτρο 2ης γωνίας (β)35°
15°63°110°
ΠΡΑΞΗ ΜΕ ΤΙΣ ΓΩΝΙΕΣ:
α + β = 55° + 35° = 90°Σύγκριση: α (55°) > β (35°)
Σύγκρισηα > β
Άθροισμα α+β90°
Διαφορά |α-β|20°
3η Γωνία Τριγώνου90°

Λυμένα Προβλήματα Εφαρμογής

ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1: ΠΡΟΣΘΕΣΗ & ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΓΩΝΙΩΝ ΣΕ ΜΟΙΡΕΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΑ

Πράξεις με γωνίες στο εξηκονταδικό σύστημα (° και ')

Δίνονται δύο γωνίες με μέτρα α = 48° 45' και β = 26° 35'. Να υπολογίσετε: α) το άθροισμα α + β και β) τη διαφορά α - β.

Οα = 48° 45'β = 26° 35'1° = 60'80' = 1° 20'α+β = 75° 20'Γωνίες α = 48° 45' και β = 26° 35' • Άθροισμα 75° 20' & Διαφορά 22° 10'
α) Άθροισμα (α + β)
48° + 26° = 74° και 45' + 35' = 80'
80' = 60' + 20' = 1° 20' ⇒ 74° + 1° 20' = 75° 20'
β) Έλεγχος πρώτων
45' ≥ 35' (δεν χρειάζεται δανεισμός 1°)
45' - 35' = 10' και 48° - 26° = 22°
β) Διαφορά (α - β)
Συνδυασμός μοιρών και πρώτων
α - β = 22° 10'
Απάντηση: α) Το άθροισμα είναι α + β = 75° 20'. β) Η διαφορά είναι α - β = 22° 10'.
ΠΡΟΒΛΗΜΑ 2: ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΓΩΝΙΩΝ ΤΡΙΓΩΝΟΥ & ΤΕΤΡΑΠΛΕΥΡΟΥ

Άγνωστες γωνίες σε τρίγωνο και τετράπλευρο

α) Σε ένα τρίγωνο ΑΒΓ η γωνία Α είναι 54° και η γωνία Β είναι 78°. Πόσες μοίρες είναι η γωνία Γ; β) Ένα τετράπλευρο ΑΒΓΔ έχει γωνίες Α = 95°, Β = 85° και Γ = 112°. Πόσες μοίρες είναι η τέταρτη γωνία Δ;

ΑΒΓ54°78°48°95°85°112°68°Τρίγωνο ΑΒΓ (άθροισμα 180° ⇒ Γ = 48°) & Τετράπλευρο ΑΒΓΔ (άθροισμα 360° ⇒ Δ = 68°)
α) Άθροισμα Α + Β
Γνωστές γωνίες τριγώνου ΑΒΓ
54° + 78° = 132°
α) 3η γωνία Γ
Α + Β + Γ = 180°
Γ = 180° - 132° = 48°
β) 4η γωνία Δ
Α + Β + Γ + Δ = 360°
Δ = 360° - (95° + 85° + 112°) = 360° - 292° = 68°
Απάντηση: α) Η γωνία Γ του τριγώνου είναι 48°. β) Η γωνία Δ του τετραπλεύρου είναι 68°.
⚠️

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΚΛΑΣΙΚΑ ΛΑΘΗ ΣΤΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΓΩΝΙΩΝ & ΣΤΑ ΠΟΛΥΓΩΝΑ

  • •1° = 60' (όχι 100'!): Οι υποδιαιρέσεις της μοίρας ακολουθούν το εξηκονταδικό σύστημα (όπως τα λεπτά της ώρας). Όταν τα πρώτα φτάσουν ή ξεπεράσουν το 60', μετατρέπουμε κάθε 60' σε +1°!
  • •Το μέτρο τόξου ΔΕΝ εξαρτάται από την ακτίνα ρ: Μια επίκεντρη γωνία 60° ορίζει τόξο μέτρου 60° τόσο σε έναν μικρό κύκλο (ρ = 2 cm) όσο και σε έναν μεγάλο κύκλο (ρ = 20 cm).
  • •Τρίγωνο (180°) vs Τετράπλευρο (360°): Μην μπερδεύετε τα δύο αθροίσματα! Το τρίγωνο έχει 3 γωνίες με άθροισμα 180°, ενώ το τετράπλευρο έχει 4 γωνίες με άθροισμα 360°.

Εξασκηθείτε στη Μέτρηση Γωνιών, τα Τόξα και τις Γωνίες Τριγώνου & Τετραπλεύρου!

Δοκιμάστε τις γνώσεις σας στις μοίρες και τα πρώτα, στη σύγκριση, πρόσθεση και αφαίρεση γωνιών, στο μέτρο τόξου και στον υπολογισμό γωνιών τριγώνου και τετραπλεύρου με 12 διαδραστικές ασκήσεις.

🎯 ΞΕΚΙΝΗΣΤΕ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ