ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14 • Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Γνωστά Στερεά: Κύβος, Ορθογώνιο Παραλληλεπίπεδο & Πυραμίδα

Εξερευνήστε τον κύβο και τις διαγωνίους του, το ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο, την πυραμίδα, το κανονικό τετράεδρο και ξεδιπλώστε διαδραστικά τα αναπτύγματά τους!

1

Κύβος και Διαγώνιοι του Κύβου

Ο κύβος (κανονικό εξάεδρο) είναι ορθό πρίσμα που έχει 6 ίσες τετραγωνικές έδρες, 12 ίσες ακμές (μήκους α) και 8 κορυφές:

• Διαγώνιοι Εδρών: Κάθε τετραγωνική έδρα έχει 2 διαγωνίους, άρα ο κύβος έχει συνολικά 6 · 2 = 12 ίσες διαγωνίους εδρών (π.χ. ΑΓ, ΒΔ).
• Διαγώνιοι Κύβου (Εσωτερικές): Τα ευθύγραμμα τμήματα που ενώνουν δύο απέναντι κορυφές που δεν ανήκουν στην ίδια έδρα. Ο κύβος έχει 4 ίσες διαγωνίους (ΑΗ, ΒΘ, ΓΕ, ΔΖ), που τέμνονται στο μέσο τους.
6 Έδρες • 12 Ακμές • 8 Κορυφές • 12 Διαγώνιοι Εδρών • 4 Διαγώνιοι Κύβου
2

Ορθογώνιο Παραλληλεπίπεδο

Ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο είναι το ορθό πρίσμα του οποίου όλες οι έδρες (6 συνολικά) είναι ορθογώνια παραλληλόγραμμα:

• Διαστάσεις: Προσδιορίζεται από το μήκος (α), το πλάτος (β) και το ύψος (γ).
• Ανά 2 απέναντι έδρες είναι ίσες και παράλληλες (3 ζεύγη ίσων ορθογωνίων).
• Έχει 12 ακμές (ανά 4 ίσες: 4α, 4β, 4γ), 8 κορυφές και 4 ίσες διαγωνίους που τέμνονται στο μέσο τους.
3

Πυραμίδα και Στοιχεία Πυραμίδας

Πυραμίδα ονομάζεται το πολύεδρο που έχει μία πολυγωνική έδρα (τη βάση) και όλες οι υπόλοιπες έδρες του (οι παράπλευρες έδρες) είναι τρίγωνα με κοινή κορυφή (την κορυφή της πυραμίδας):

• Ύψος (υ): Η απόσταση της κορυφής της πυραμίδας από το επίπεδο της βάσης (κάθετο τμήμα).
• Πυραμίδα με βάση n-γωνο: Έχει n + 1 έδρες, 2 · n ακμές και n + 1 κορυφές.
• Κανονική Πυραμίδα: Έχει βάση κανονικό πολύγωνο και ίσες παράπλευρες ακμές (οι παράπλευρες έδρες είναι ίσα ισοσκελή τρίγωνα).
4

Κανονικό Τετράεδρο & Αναπτύγματα Στερεών

Κανονικό τετράεδρο είναι η τριγωνική πυραμίδα της οποίας και οι 4 έδρες (βάση και 3 παράπλευρες) είναι ίσα ισόπλευρα τρίγωνα:

• Στοιχεία Κανονικού Τετραέδρου: 4 έδρες (ισόπλευρα τρίγωνα), 6 ίσες ακμές, 4 κορυφές.
• Ανάπτυγμα Στερεού: Το επίπεδο σχήμα που προκύπτει αν κόψουμε το στερεό κατά μήκος ορισμένων ακμών και απλώσουμε όλες τις έδρες του στο ίδιο επίπεδο χωρίς να επικαλύπτονται.
📦 ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΠΤΥΓΜΑΤΩΝ

Μέρος Α: 3D Άνοιγμα Αναπτυγμάτων (0%–100%) • Μέρος Β: Στοιχεία Πυραμίδας & Κύβου

ΜΕΡΟΣ Α: ΣΥΡΕΤΕ ΤΗ ΜΠΑΡΑ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΟΙΞΕΤΕ ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΣΕ ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ
1. ΕΠΙΛΕΞΤΕ ΓΝΩΣΤΟ ΣΤΕΡΕΟ:
2. ΜΠΑΡΑ ΑΝΟΙΓΜΑΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΓΜΑΤΟΣ (0% ΚΛΕΙΣΤΟ ──▶ 100% ΕΠΙΠΕΔΟ)0%
0%50%100%
Οριζόντια περιστροφή 3D προβολής-32°
-180°0°180°
Κατακόρυφη κλίση 3D προβολής32°
-85°0°85°
💡 Σύρετε πάνω στο σχήμα με το ποντίκι ή το δάχτυλο για ελεύθερη 3D περιστροφή!
Κλειστό 3D στερεό (0%) — Σύρετε τη μπάρα δεξιά για να ξεδιπλώσετε τις έδρες!
ΜΕΡΟΣ Β: ΕΞΕΡΕΥΝΗΤΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΠΥΡΑΜΙΔΑΣ (ΒΑΣΗ N-ΓΩΝΟ)
1. ΕΠΙΛΕΞΤΕ ΒΑΣΗ ΠΥΡΑΜΙΔΑΣ (N ΠΛΕΥΡΕΣ):
Κορυφή πυραμίδας ενώνεται με τις n κορυφές της βάσης
Έδρες (n+1)5
Ακμές (2n)8
Κορυφές (n+1)5
Παράπλευρα τρίγωνα4

Λυμένα Προβλήματα Εφαρμογής

ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1: ΟΡΘΟΓΩΝΙΟ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΠΙΠΕΔΟ & ΔΙΑΓΩΝΙΟΙ

Υπολογισμός αθροίσματος ακμών και εμβαδού ανάπτυγματος

Ένα ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο έχει διαστάσεις μήκος α = 6 cm, πλάτος β = 4 cm και ύψος γ = 3 cm. Να βρεθούν: α) το συνολικό μήκος όλων των ακμών του, β) το εμβαδόν του αναπτύγματός του (ολική επιφάνεια) και γ) πόσες διαγωνίους εδρών και πόσες εσωτερικές διαγωνίους έχει.

α = 6 cmβ = 4 cmγ = 3 cmΟρθογώνιο παραλληλεπίπεδο (6 × 4 × 3 cm) και μία εσωτερική διαγώνιος
α) Άθροισμα 12 ακμών
4α + 4β + 4γ = 4(α + β + γ)
4 · (6 + 4 + 3) = 4 · 13 = 52 cm
β) Εμβαδόν αναπτύγματος
2·(α·β) + 2·(α·γ) + 2·(β·γ)
2·24 + 2·18 + 2·12 = 108 cm²
γ) Πλήθος διαγωνίων
2 ανά έδρα (6 έδρες) & 4 εσωτερικές
12 διαγώνιοι εδρών και 4 διαγώνιοι στερεού
Απάντηση: α) 52 cm, β) 108 cm², γ) 12 διαγώνιοι εδρών και 4 διαγώνιοι στερεού.
ΠΡΟΒΛΗΜΑ 2: ΠΥΡΑΜΙΔΑ & ΚΑΝΟΝΙΚΟ ΤΕΤΡΑΕΔΡΟ

Προσδιορισμός στοιχείων πυραμίδας και ακμής κανονικού τετραέδρου

α) Μια πυραμίδα έχει συνολικά 10 ακμές. Πόσες έδρες και πόσες κορυφές έχει; β) Αν ένα κανονικό τετράεδρο έχει άθροισμα μηκών όλων των ακμών του ίσο με 42 cm, πόσο είναι το μήκος κάθε ακμής του και ποιο είναι το είδος κάθε έδρας του;

Πενταγ. ΠυραμίδαΚανονικό ΤετράεδροΠενταγωνική πυραμίδα (10 ακμές) και Κανονικό Τετράεδρο (6 ίσες ακμές)
α) Βάση πυραμίδας (n)
n =102= 5
n = 5 (Πενταγωνική πυραμίδα)
α) Έδρες & Κορυφές
Έδρες = n + 1, Κορυφές = n + 1
6 έδρες και 6 κορυφές
β) Κανονικό τετράεδρο
α =426= 7 cm
Μήκος ακμής = 7 cm, Έδρες: ισόπλευρα τρίγωνα
Απάντηση: α) 6 έδρες και 6 κορυφές. β) Κάθε ακμή έχει μήκος 7 cm και οι 4 έδρες είναι ίσα ισόπλευρα τρίγωνα.
⚠️

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΚΛΑΣΙΚΑ ΛΑΘΗ ΣΕ ΚΥΒΟ, ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΠΙΠΕΔΟ & ΠΥΡΑΜΙΔΑ

  • •Διαγώνιοι έδρας vs Διαγώνιοι κύβου: Οι διαγώνιοι έδρας (12 συνολικά) βρίσκονται πάνω στις επιφάνειες των εδρών, ενώ οι διαγώνιοι του κύβου (4 συνολικά) περνούν από το εσωτερικό του στερεού.
  • •Ακμές πυραμίδας (2n) vs Ακμές πρίσματος (3n): Η πυραμίδα έχει μόνο 1 βάση (n ακμές) και n παράπλευρες ακμές, άρα 2n ακμές συνολικά — όχι 3n όπως το πρίσμα.
  • •Κανονικό τετράεδρο: Δεν αρκεί η βάση να είναι ισόπλευρο τρίγωνο: στο κανονικό τετράεδρο ΚΑΙ οι 4 έδρες (βάση + 3 παράπλευρες) είναι ίσα ισόπλευρα τρίγωνα (6 ίσες ακμές).

Εξασκηθείτε στα Γνωστά Στερεά & τα Αναπτύγματα!

Δοκιμάστε τις γνώσεις σας στον κύβο, τις διαγωνίους, το ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο, την πυραμίδα, το κανονικό τετράεδρο και τα αναπτύγματα με 12 διαδραστικές ασκήσεις.

🎯 ΞΕΚΙΝΗΣΤΕ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ