ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 • Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Στερεά Γεωμετρικά Σχήματα, Όψεις Στερεών & Ορθό Πρίσμα

Γνωρίστε τα γεωμετρικά σχήματα στον χώρο, περιστρέψτε τρισδιάστατες συνθέσεις κύβων για να ανακαλύψετε τη μπροστινή, πλαϊνή και κάτοψή τους, και εξερευνήστε τα στοιχεία του ορθού πρίσματος!

1

Στερεά Γεωμετρικά Σχήματα (Πολύεδρα & Μη Πολύεδρα)

Τα στερεά γεωμετρικά σχήματα έχουν τρεις διαστάσεις (μήκος, πλάτος, ύψος) και χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

• Πολύεδρα: Στερεά που περιορίζονται αποκλειστικά από επίπεδες πολυγωνικές επιφάνειες (έδρες). Παραδείγματα: κύβος, ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο, πρίσμα, πυραμίδα.
• Μη Πολύεδρα (Σώματα εκ περιστροφής): Στερεά που έχουν και καμπύλες επιφάνειες. Παραδείγματα: κύλινδρος, κώνος, σφαίρα.
Στα πολύεδρα διακρίνουμε: Έδρες (τα πολύγωνα), Ακμές (τα ευθύγραμμα τμήματα τομής δύο εδρών) και Κορυφές (τα σημεία συνάντησης των ακμών).
2

Διαφορετική Θέα (Όψεις) των Στερεών

Ένα τρισδιάστατο αντικείμενο εμφανίζεται διαφορετικό ανάλογα με τη θέση από την οποία το παρατηρούμε. Για να το περιγράψουμε πλήρως στο επίπεδο χρησιμοποιούμε τρεις βασικές όψεις:

• Μπροστινή όψη (Πρόσοψη): Αυτό που βλέπουμε κοιτάζοντας το στερεό ακριβώς από μπροστά.
• Πλαϊνή όψη: Αυτό που βλέπουμε κοιτάζοντας το στερεό ακριβώς από τα αριστερά ή τα δεξιά.
• Κάτοψη (Όψη από πάνω): Αυτό που βλέπουμε κοιτάζοντας το στερεό κατακόρυφα από ψηλά.
3

Πρίσμα & Ορθό Πρίσμα

Πρίσμα ονομάζεται το πολύεδρο που έχει δύο ίσες και παράλληλες πολυγωνικές έδρες (τις βάσεις) και όλες οι υπόλοιπες έδρες του (οι παράπλευρες έδρες) είναι παραλληλόγραμμα.

Ορθό Πρίσμα = Πρίσμα με παράπλευρες ακμές κάθετες στις βάσεις
• Στο ορθό πρίσμα, όλες οι παράπλευρες έδρες είναι ορθογώνια παραλληλόγραμμα.
• Το ύψος (υ) του ορθού πρίσματος είναι ίσο με το μήκος κάθε παράπλευρης ακμής του.
• Ανάλογα με τη βάση, ονομάζεται: τριγωνικό, τετραγωνικό, πενταγωνικό, εξαγωνικό πρίσμα κ.λπ.
4

Τα Στοιχεία του Ορθού Πρίσματος (Βάση n-γωνο)

Αν η βάση ενός ορθού πρίσματος είναι πολύγωνο με n πλευρές (π.χ. τρίγωνο n=3, τετράπλευρο n=4, πεντάγωνο n=5), ισχύουν πάντα οι παρακάτω σχέσεις:

• Σύνολο Εδρών: n + 2 (2 βάσεις + n παράπλευρες έδρες)
• Σύνολο Ακμών: 3 · n (n ακμές στην κάτω βάση + n στην πάνω βάση + n παράπλευρες)
• Σύνολο Κορυφών: 2 · n (n κορυφές στην κάτω βάση + n στην πάνω βάση)
Τύπος του Euler για κάθε κυρτό πολύεδρο: Ε + Κ - Α = 2
🧊 ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ 3D ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Μέρος Α: 3D Περιστροφή & Όψεις Κύβων • Μέρος Β: Στοιχεία Ορθού Πρίσματος

ΜΕΡΟΣ Α: 3D ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΥΒΩΝ — ΣΥΡΕΤΕ ΓΙΑ ΝΑ ΠΕΡΙΣΤΡΕΨΕΤΕ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ
1. ΕΠΙΛΕΞΤΕ 3D ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ:
2. ΓΡΗΓΟΡΗ ΘΕΑ (ΟΨΕΙΣ):
Οριζόντια περιστροφή (Yaw)-36°
-180°0°180°
Κατακόρυφη κλίση (Pitch)26°
-85°0°85°
💡 Σύρετε με το ποντίκι ή το δάχτυλο πάνω στο 3D σχήμα για ελεύθερη περιστροφή!
Μπροστινή Όψη
Πλαϊνή Όψη (Δεξιά)
Κάτοψη (Από Πάνω)
ΜΕΡΟΣ Β: ΕΞΕΡΕΥΝΗΤΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΟΡΘΟΥ ΠΡΙΣΜΑΤΟΣ
1. ΕΠΙΛΕΞΤΕ ΠΟΛΥΓΩΝΟ ΒΑΣΗΣ (N ΠΛΕΥΡΕΣ):
Ύψος ορθού πρίσματος (υ)6 cm
3 cm6 cm8 cm
Οι παράπλευρες ακμές είναι κάθετες στις βάσεις (90°)
Έδρες (n+2)7
Ακμές (3n)15
Κορυφές (2n)10
Έλεγχος Euler2 = 2

Λυμένα Προβλήματα Εφαρμογής

ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1: ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΟΨΕΩΝ ΣΤΕΡΕΟΥ ΑΠΟ ΚΥΒΟΥΣ

Προσδιορισμός μπροστινής, πλαϊνής όψης και κάτοψης κατασκευής

Η διπλανή κατασκευή αποτελείται από 5 ίσους μοναδιαίους κύβους κολλημένους μεταξύ τους (βάση 3 κύβων σε σχήμα Γ και 2 κύβοι καθ' ύψος στην πίσω αριστερή γωνία). Πόσα τετραγωνάκια φαίνονται: α) στη μπροστινή όψη, β) στη δεξιά πλαϊνή όψη και γ) στην κάτοψη;

3D (5 κύβοι)Μπροστά (4)Κάτοψη (3)3D Κατασκευή 5 κύβων και οι τρεις επίπεδες όψεις της
α) Μπροστινή όψη
Αριστερή στήλη ύψους 3 + δεξί τετράγωνο ύψους 1
4 τετραγωνάκια (σχήμα L)
β) Δεξιά πλαϊνή όψη
Πίσω στήλη ύψους 3 + μπροστινό τετράγωνο ύψους 1
4 τετραγωνάκια (σχήμα L)
γ) Κάτοψη (Από πάνω)
Βλέπουμε μόνο τα 3 τετράγωνα της βάσης σε σχήμα Γ
3 τετραγωνάκια (σχήμα Γ)
Συμπέρασμα: Η κάτοψη δείχνει 3 τετραγωνάκια (όσα η επιφάνεια κάλυψης στο έδαφος), παρότι το στερεό αποτελείται συνολικά από 5 κύβους.
ΠΡΟΒΛΗΜΑ 2: ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΟΡΘΟΥ ΠΡΙΣΜΑΤΟΣ

Εύρεση βάσης, κορυφών, εδρών και μήκους ακμών ορθού πρίσματος

Ένα ορθό πρίσμα έχει συνολικά 18 ακμές. Κάθε πλευρά της βάσης του έχει μήκος 4 cm και το ύψος του πρίσματος είναι 7 cm. Να βρείτε: α) τι είδους πολύγωνο είναι η βάση του, β) πόσες κορυφές και πόσες έδρες έχει, και γ) το συνολικό άθροισμα των μηκών όλων των ακμών του.

4 cmυ = 7 cmΟρθό εξαγωνικό πρίσμα (n = 6, 18 ακμές, 12 κορυφές, 8 έδρες)
α) Είδος βάσης (n)
n =183= 6
n = 6 (Κανονικό/Εξαγωνικό πρίσμα)
β) Κορυφές & Έδρες
Κορυφές = 2n, Έδρες = n + 2
12 κορυφές και 8 έδρες
γ) Άθροισμα ακμών
12 ακμές βάσεων (×4 cm) + 6 παράπλευρες (×7 cm)
12·4 + 6·7 = 48 + 42 = 90 cm
Απάντηση: α) Εξάγωνο (n = 6), β) 12 κορυφές και 8 έδρες, γ) Συνολικό μήκος ακμών 90 cm.
⚠️

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΚΛΑΣΙΚΑ ΛΑΘΗ ΣΤΑ ΣΤΕΡΕΑ & ΤΑ ΠΡΙΣΜΑΤΑ

  • •Μην συγχέετε τον αριθμό κύβων με τα τετραγωνάκια της κάτοψης: Στην κάτοψη (από πάνω) βλέπουμε μόνο την κορυφή κάθε στήλης. Μια στήλη 3 κύβων φαίνεται στην κάτοψη ως 1 μόνο τετραγωνάκι.
  • •Το πρίσμα έχει ΔΥΟ βάσεις, όχι μία: Σε αντίθεση με την πυραμίδα που έχει 1 βάση, το πρίσμα έχει 2 ίσες και παράλληλες βάσεις (κάτω και πάνω). Γι' αυτό οι έδρες είναι n + 2 και οι ακμές 3n.
  • •Παράπλευρες έδρες ορθού πρίσματος: Σε κάθε ορθό πρίσμα οι παράπλευρες έδρες είναι ΠΑΝΤΑ ορθογώνια (ακόμη κι αν η βάση είναι τρίγωνο, πεντάγωνο ή εξάγωνο).

Εξασκηθείτε στα Στερεά, τις Όψεις και τα Ορθά Πρίσματα!

Δοκιμάστε τις γνώσεις σας στην αναγνώριση όψεων 3D κατασκευών, στα πολύεδρα και στον υπολογισμό στοιχείων ορθών πρισμάτων με 12 διαδραστικές ασκήσεις.

🎯 ΞΕΚΙΝΗΣΤΕ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ