ΚΕΦΑΛΑΙΟ 06 • Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Δευτερεύοντα Στοιχεία των Τριγώνων

Πέρα από τις κορυφές, τις πλευρές και τις γωνίες, κάθε τρίγωνο διαθέτει σημαντικά ευθύγραμμα τμήματα με ξεχωριστές γεωμετρικές ιδιότητες: τις διαμέσους, τις διχοτόμους (έγκεντρο) και τα ύψη (ορθόκεντρο).

1

Διάμεσος Τριγώνου

Διάμεσος ενός τριγώνου ονομάζεται το ευθύγραμμο τμήμα που ενώνει μια κορυφή του με το μέσο της απέναντι πλευράς (π.χ. η ΑΜ όπου ΒΜ = ΜΓ).

ΑΒΓΜ
Πλήθος & Θέση:Κάθε τρίγωνο έχει 3 διαμέσους (μα, μβ, μγ), οι οποίες βρίσκονται πάντοτε στο εσωτερικό του τριγώνου.
Σημείο Τομής (Βαρύκεντρο):Οι τρεις διάμεσοι κάθε τριγώνου διέρχονται από το ίδιο σημείο, το οποίο ονομάζεται βαρύκεντρο (G) και αποτελεί το κέντρο βάρους του τριγώνου.
2

Διχοτόμος Γωνίας & Έγκεντρο

Διχοτόμος μιας γωνίας τριγώνου ονομάζεται το ευθύγραμμο τμήμα της διχοτόμου της γωνίας από την κορυφή έως την απέναντι πλευρά (π.χ. η ΑΔ ώστε ΒΑΔ = ΔΑΓ).

ΑΒΓΙΔ
Το Έγκεντρο (Ι):Κάθε τρίγωνο έχει 3 διχοτόμους (δα, δβ, δγ), οι οποίες βρίσκονται πάντα στο εσωτερικό του και τέμνονται σε ένα κοινό σημείο, το έγκεντρο (Ι).
Εγγεγραμμένος Κύκλος:Το έγκεντρο Ι ισαπέχει από τις τρεις πλευρές του τριγώνου και είναι το κέντρο του κύκλου που εφάπτεται εσωτερικά και στις τρεις πλευρές του (εγγεγραμμένος κύκλος).
3

Ύψος Τριγώνου & Ορθόκεντρο

Ύψος ενός τριγώνου ονομάζεται το κάθετο ευθύγραμμο τμήμα που φέρνουμε από μια κορυφή προς την ευθεία της απέναντι πλευράς (π.χ. ΑΥ ⊥ ΒΓ).

ΑΒΓΥ
Το Ορθόκεντρο (Η):Κάθε τρίγωνο έχει 3 ύψη (υα, υβ, υγ). Οι ευθείες των τριών υψών διέρχονται από το ίδιο σημείο, το οποίο ονομάζεται ορθόκεντρο (Η).
Προσοχή στην Προέκταση: Σε ορισμένα τρίγωνα (αμβλυγώνια), το ύψος από μια κορυφή δεν πέφτει πάνω στην ίδια την απέναντι πλευρά, αλλά στην προέκτασή της!
4

Θέση Ορθοκέντρου & Ειδικά Τρίγωνα

Η θέση των υψών και του ορθοκέντρου Η εξαρτάται άμεσα από το είδος του τριγώνου ως προς τις γωνίες του:

1. Οξυγώνιο Τρίγωνο: Και τα 3 ύψη και το ορθόκεντρο Η βρίσκονται στο εσωτερικό του τριγώνου.
2. Ορθογώνιο Τρίγωνο: Οι δύο κάθετες πλευρές είναι και ύψη, και το ορθόκεντρο Η ταυτίζεται με την κορυφή της ορθής γωνίας.
3. Αμβλυγώνιο Τρίγωνο: Τα δύο ύψη από τις οξείες γωνίες πέφτουν εκτός τριγώνου (στις προεκτάσεις), και το ορθόκεντρο Η βρίσκεται στο εξωτερικό του.
Ειδική Ιδιότητα Ισοσκελούς & Ισόπλευρου:Στο ισοσκελές τρίγωνο, το ύψος που αντιστοιχεί στη βάση ταυτίζεται με τη διάμεσο και τη διχοτόμο της γωνίας κορυφής! Στο ισόπλευρο αυτό ισχύει και για τις 3 κορυφές (ορθόκεντρο = έγκεντρο = βαρύκεντρο).
🧭 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ

Διαδραστική Εξερεύνηση Δευτερευόντων Στοιχείων

1. ΕΠΙΛΕΞΤΕ ΣΤΟΙΧΕΙΟ:
2. ΕΠΙΛΕΞΤΕ ΕΙΔΟΣ ΤΡΙΓΩΝΟΥ:
Μ₁Μ₂Μ₃GΑΒΓ
💡 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΧΗΜΑΤΟΣ:Οι 3 διάμεσοι ενώνουν κάθε κορυφή με το μέσο της απέναντι πλευράς και τέμνονται πάντα στο εσωτερικό του τριγώνου (βαρύκεντρο G).

Λυμένα Προβλήματα Εφαρμογής

ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1: ΔΙΑΜΕΣΟΣ & ΔΙΧΟΤΟΜΟΣ

Υπολογισμός τμημάτων και γωνιών με διάμεσο και διχοτόμο

Σε ένα τρίγωνο ΑΒΓ, η ΒΓ έχει μήκος 14 cm και η γωνία Α είναι 76°. Αν ΑΜ είναι η διάμεσος που αντιστοιχεί στην πλευρά ΒΓ και ΑΔ είναι η διχοτόμος της γωνίας Α, να υπολογιστούν: α) το μήκος του τμήματος ΒΜ και β) το μέτρο της γωνίας ΒΑΔ.

α) Μήκος ΒΜ
Η διάμεσος ΑΜ τέμνει τη ΒΓ στο μέσο της (ΒΜ = ΜΓ)
ΒΜ = 142 = 7 cm
β) Γωνία ΒΑΔ
Η διχοτόμος ΑΔ χωρίζει τη γωνία Α σε δύο ίσες γωνίες
ΒΑΔ = 76°2 = 38°
Απάντηση: Το τμήμα ΒΜ έχει μήκος 7 cm και η γωνία ΒΑΔ είναι 38°.
ΠΡΟΒΛΗΜΑ 2: ΥΨΟΣ, ΟΡΘΟΚΕΝΤΡΟ & ΙΣΟΣΚΕΛΕΣ ΤΡΙΓΩΝΟ

Εφαρμογή ιδιοτήτων ύψους σε ισοσκελές τρίγωνο

Σε ένα ισοσκελές τρίγωνο ΑΒΓ (ΑΒ = ΑΓ) με βάση ΒΓ = 12 cm και γωνία κορυφής Α = 50°, φέρνουμε το ύψος ΑΥ προς τη βάση ΒΓ. Να υπολογιστούν: α) το μήκος του τμήματος ΒΥ, β) το μέτρο της γωνίας ΒΑΥ και γ) πού βρίσκεται το ορθόκεντρο του τριγώνου.

α) Μήκος ΒΥ
Το ύψος ΑΥ προς τη βάση είναι και διάμεσος
ΒΥ = 122 = 6 cm
β) Γωνία ΒΑΥ
Το ύψος ΑΥ είναι και διχοτόμος της γωνίας Α
ΒΑΥ = 50°2 = 25°
γ) Θέση ορθοκέντρου
Οι γωνίες είναι Α = 50°, Β = Γ = 65° (οξείες)
Οξυγώνιο ⇒ Ορθόκεντρο στο εσωτερικό
Συμπέρασμα: ΒΥ = 6 cm, ΒΑΥ = 25° και το ορθόκεντρο βρίσκεται στο εσωτερικό του τριγώνου ΑΒΓ.
⚠️

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΚΛΑΣΙΚΑ ΛΑΘΗ ΣΤΑ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

  • •Μην μπερδεύετε τη διάμεσο με το ύψος: Η διάμεσος ενώνει την κορυφή με το ΜΕΣΟ της απέναντι πλευράς (δεν σχηματίζει απαραίτητα 90°). Το ύψος είναι ΚΑΘΕΤΟ (90°) στην απέναντι πλευρά (δεν πέφτει απαραίτητα στο μέσο).
  • •Το ύψος δεν είναι πάντα μέσα στο τρίγωνο: Σε ένα αμβλυγώνιο τρίγωνο, τα δύο ύψη πέφτουν έξω από το τρίγωνο, πάνω στις προεκτάσεις των πλευρών, και το ορθόκεντρο βρίσκεται εκτός του τριγώνου.
  • •Έγκεντρο vs Ορθόκεντρο: Το έγκεντρο είναι το σημείο τομής των διχοτόμων (και είναι ΠΑΝΤΑ μέσα στο τρίγωνο). Το ορθόκεντρο είναι το σημείο τομής των υψών (μπορεί να είναι μέσα, πάνω σε κορυφή ή έξω).
  • •Πότε ταυτίζονται ύψος, διάμεσος και διχοτόμος: Σε ένα τυχαίο (σκαληνό) τρίγωνο είναι τρία διαφορετικά ευθύγραμμα τμήματα. Ταυτίζονται ΜΟΝΟ στο ισοσκελές (για τη βάση) και στο ισόπλευρο (για όλες τις πλευρές).

Εμπεδώστε τα Δευτερεύοντα Στοιχεία στην Πράξη!

Εξασκηθείτε σε διαμέσους, διχοτόμους, έγκεντρο, ύψη και ορθόκεντρο με διαδραστικές ερωτήσεις, γεωμετρικά σχήματα και αναλυτικά βήματα.

🎯 ΞΕΚΙΝΗΣΤΕ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ