Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ 02 • ΘΕΩΡΙΑ & ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Γωνίες: Είδη, Σύγκριση & Σχέσεις Γωνιών

Εξερευνούμε διαδραστικά πώς σχηματίζονται οι γωνίες, τα είδη τους (οξεία, ορθή, αμβλεία, ευθεία κ.ά.), τις εφεξής και διαδοχικές γωνίες, τα ειδικά ζεύγη και τη διχοτόμο.

1Έννοια της Γωνίας, Κορυφή, Πλευρές & Είδη Γωνιών

1. ΟΡΙΣΜΟΣ ΓΩΝΙΑΣ

Κορυφή & Πλευρές

Γωνία ονομάζεται το γεωμετρικό σχήμα που αποτελείται από δύο ημιευθείες Ox και Oy με κοινή αρχή το O (κορυφή), μαζί με το μέρος του επιπέδου που ορίζουν. Συμβολίζεται: xÔy ή απλά Ô.

2. ΟΡΘΗ & ΕΥΘΕΙΑ

Γωνίες Αναφοράς

Ορθή είναι η γωνία ίση με 90° (κάθετες πλευρές). Ευθεία είναι η γωνία ίση με 180°, της οποίας οι πλευρές είναι αντικείμενες ημιευθείες πάνω στην ίδια ευθεία.

3. ΟΞΕΙΑ & ΑΜΒΛΕΙΑ

Σύγκριση με την Ορθή

Οξεία είναι κάθε γωνία μικρότερη από ορθή (0° < x < 90°). Αμβλεία είναι κάθε γωνία μεγαλύτερη από ορθή και μικρότερη από ευθεία (90° < x < 180°).

4. ΜΗ ΚΥΡΤΗ & ΠΛΗΡΗΣ

Μεγαλύτερες των 180°

Μη κυρτή (ανακλώμενη) ονομάζεται η γωνία με 180° < x < 360°. Πλήρης ονομάζεται η γωνία 360° (πλήρης περιστροφή της κινούμενης πλευράς).

🛠️ Εργαστήριο 1: Διαδραστικός Μοιρογνώμονας — Περίστρεψε την πλευρά Oy και δες το είδος της γωνίας

ΜΕΤΡΟ ΓΩΝΙΑΣ55°
ΜΙΚΡΟΡΥΘΜΙΣΗ & ΣΥΝΗΘΗ ΜΕΤΡΑ
ΕΙΔΟΣ ΓΩΝΙΑΣ
Οξεία Γωνία (0° < x < 90°)
ΟΠΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΜΟΙΡΟΓΝΩΜΟΝΑ (0° - 360°)xÔy = 55°
xyO
Η γωνία xÔy (55°) ταξινομείται ως Οξεία Γωνία (0° < x < 90°).

2Σχέσεις Γωνιών: Εφεξής, Συμπληρωματικές, Παραπληρωματικές & Κατακορυφήν

ΕΦΕΞΗΣ & ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ

Κοινή Πλευρά & Κορυφή

Δύο γωνίες λέγονται εφεξής όταν έχουν κοινή κορυφή, μία κοινή πλευρά και κανένα άλλο κοινό σημείο. Τρεις ή περισσότερες γωνίες λέγονται διαδοχικές όταν ανά δύο είναι εφεξής.

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ

Άθροισμα = 90°

Δύο γωνίες ονομάζονται συμπληρωματικές όταν το άθροισμα των μέτρων τους ισούται με 90° (μία ορθή γωνία). Κάθε μία λέγεται συμπλήρωμα της άλλης.

ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ

Άθροισμα = 180°

Δύο γωνίες ονομάζονται παραπληρωματικές όταν το άθροισμα των μέτρων τους ισούται με 180° (μία ευθεία γωνία). Κάθε μία λέγεται παραπλήρωμα της άλλης.

ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΝ

Αντικείμενες Πλευρές

Δύο γωνίες λέγονται κατακορυφήν όταν οι πλευρές της μίας είναι αντικείμενες ημιευθείες των πλευρών της άλλης. Οι κατακορυφήν γωνίες είναι πάντα ίσες μεταξύ τους.

🛠️ Εργαστήριο 2: Πειραματίσου με τα Ζεύγη Γωνιών (Εφεξής, Συμπληρωματικές, Παραπληρωματικές, Κατακορυφήν)

ΡΥΘΜΙΣΗ ΓΩΝΙΑΣ Α35°
• Γωνία α: 35°
• Γωνία β: 55°
• Άθροισμα (α + β): 35 + 55 = 90°
ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΣΧΕΣΗΣΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ (90°)
xyzO
Γωνία α: α (35°) και β (55°) είναι συμπληρωματικές: σχηματίζουν μαζί μία ορθή γωνία xÔz = 90°.

3Διχοτόμος Γωνίας

ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΙΧΟΤΟΜΟΥ

Χωρισμός Γωνίας σε 2 Ίσα Μέρη

Διχοτόμος μιας γωνίας xÔy ονομάζεται η εσωτερική ημιευθεία Οδ που ξεκινά από την κορυφή Ο και χωρίζει τη γωνία σε δύο ίσες γωνίες:

xÔδ = δÔy = xÔy2

🛠️ Εργαστήριο 3: Διχοτόμος Γωνίας — Ζωντανός Χωρισμός σε 2 Ίσα Μέρη

ΚΥΡΙΑ ΓΩΝΙΑ XOY70°
• Αρχική Γωνία xÔy: 70°
• Κάθε ίσο τμήμα: 702 = 35°
ΗΜΙΕΥΘΕΙΑ ΔΙΧΟΤΟΜΟΥ ΟΔxÔδ = δÔy = 35°
xyδO
Η ημιευθεία Οδ είναι η διχοτόμος: χωρίζει τη γωνία xÔy (70°) σε δύο ακριβώς ίσες γωνίες 35°.

4Παραδείγματα με Προβλήματα

ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1: ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ & ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΓΩΝΙΕΣ

Κλίση Στέγης σε Βιοκλιματική Κατοικία

Η κλίση μιας ηλιακής στέγης σχηματίζει με τον κατακόρυφο τοίχο μία οξεία γωνία ω = 28°. 1) Να βρεθεί η συμπληρωματική της γωνία (η κλίση ως προς το οριζόντιο έδαφος). 2) Να βρεθεί η παραπληρωματική της γωνία.

Αναλυτική Λύση:
1. Συμπλήρωμα: 90° - 28° = 62° (κλίση προς το έδαφος).
2. Παραπλήρωμα: 180° - 28° = 152°.
ΠΡΟΒΛΗΜΑ 2: ΕΦΕΞΗΣ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ & ΔΙΧΟΤΟΜΟΣ

Διαχωρισμός Ακτίνας Laser σε Οπτικό Εργαστήριο

Δύο εφεξής γωνίες α και β είναι παραπληρωματικές (α + β = 180°). Αν η γωνία α είναι διπλάσια της β (α = 2 · β) και χαράξουμε τη διχοτόμο δ της γωνίας α, ποιο είναι το μέτρο της γωνίας που σχηματίζει η διχοτόμος με την πλευρά της γωνίας β;

Αναλυτική Λύση:
1. α + β = 180° ⇒ 2 · β + β = 3 · β = 180°.
2. Άρα β = 180°3 = 60° και α = 2 · 60° = 120°.
3. Η διχοτόμος χωρίζει την α σε δύο γωνίες: 120°2 = 60°.
4. Ζητούμενη γωνία: 60° (μισό της α) + 60° (γωνία β) = 120°.