Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ • ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17 • ΘΕΩΡΙΑ & ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΡΗΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΜΕ ΘΕΤΙΚΟ ΦΥΣΙΚΟ ΕΚΘΕΤΗ

Μαθαίνουμε την έννοια της δύναμης με βάση ρητό αριθμό και εκθέτη φυσικό μεγαλύτερο από το μηδέν, τη θεμελιώδη σημασία των παρενθέσεων και των προσήμων, καθώς και όλες τις ιδιότητες των δυνάμεων.

1ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΗΣ (αν)

Αν α είναι ένας ρητός αριθμός και ν ένας φυσικός αριθμός μεγαλύτερος από το μηδέν (ν ≥ 1), τότε ονομάζουμε (ν ≥ 1), το γινόμενο δύναμη με βάση α και εκθέτη ν παραγόντων ίσων με το α: ν παράγοντες:

αν = α · α · α · ... · α(ν παράγοντες)
  • α: η βάση της δύναμης (οποιοσδήποτε ρητός αριθμός).
  • ν: ο εκθέτης (δείχνει πόσες φορές πολλαπλασιάζεται η βάση με τον εαυτό της).
  • Ειδική σύμβαση: Για κάθε ρητό α ισχύει α¹ = α.
ΔΥΝΑΜΗ ΚΛΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΔΕΚΑΔΙΚΟΥ
Δύναμη Κλάσματος:

Υψώνουμε ξεχωριστά τον αριθμητή και τον παρονομαστή στον εκθέτη:

(αβ)ν = ανβν
Δύναμη Δεκαδικού Αριθμού:

Πολλαπλασιάζουμε κανονικά. Το αποτέλεσμα έχει τόσα δεκαδικά ψηφία όσα προκύπτουν από το γινόμενο: (δεκαδικά ψηφία βάσης) · εκθέτης.

0,32 = 0,3 · 0,3 = 0,09   (1 · 2 = 2 δεκαδικά ψηφία)

2ΤΟ ΠΡΟΣΗΜΟ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΗΣ & Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΓΙΔΑ ΤΩΝ ΠΑΡΕΝΘΕΣΕΩΝ

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ 1

Βάση Θετικός Αριθμός (α > 0)

Η δύναμη θετικού αριθμού είναι πάντοτε θετικός αριθμός, ανεξάρτητα από το αν ο εκθέτης είναι άρτιος ή περιττός:

(+α)ν = +(αν)
(+2)3 = +8
(+5)2 = +25
ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ 2

Βάση Αρνητικός Αριθμός (α < 0)

Το πρόσημο καθορίζεται αποκλειστικά από το αν ο εκθέτης είναι άρτιος ή περιττός:

(-α)άρτιος = +(-2)4 = +16
(-α)περιττός = -(-2)3 = -8
⚠️ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΟΧΗ: Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΕΝΘΕΣΕΩΝ!

Όταν το μείον βρίσκεται μέσα στην παρένθεση, ο εκθέτης εφαρμόζεται και στο πρόσημο. Όταν δεν υπάρχει παρένθεση, ο εκθέτης επηρεάζει μόνο τον αριθμό και το μείον παραμένει μπροστά:

(-3)2 = (-3) · (-3) = +9
-32 = -(3 · 3) = -9

🛠️ Εργαστήριο 1: Διαδραστικός Υπολογιστής Δύναμης Κλάσματος & Προσήμων

-2
3
3
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΔΥΝΑΜΗΣΑΡΝΗΤΙΚΗ ΒΑΣΗ ΜΕ ΠΕΡΙΤΤΟ ΕΚΘΕΤΗ ➔ (-)
(-23)3
=
-827
Ανάλυση σε γινόμενο: (3 παράγοντες)
(-23)·(-23)·(-23)

3ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

ΙΔΙΟΤΗΤΑ 1

Γινόμενο Ίδιας Βάσης

Διατηρούμε την ίδια βάση και προσθέτουμε τους εκθέτες:

αμ · αν = αμ + ν
23 · 24 = 27 = 128
ΙΔΙΟΤΗΤΑ 2

Πηλίκο Ίδιας Βάσης (μ > ν)

Διατηρούμε την ίδια βάση και αφαιρούμε τους εκθέτες:

αμ : αν = αμ - ν
35 : 32 = 33 = 27
ΙΔΙΟΤΗΤΑ 3

Δύναμη σε Δύναμη

Διατηρούμε τη βάση και πολλαπλασιάζουμε τους εκθέτες:

(αμ)ν = αμ · ν
(22)3 = 26 = 64
ΙΔΙΟΤΗΤΑ 4

Δύναμη Γινομένου

Υψώνουμε κάθε παράγοντα ξεχωριστά στον ίδιο εκθέτη:

(α · β)ν = αν · βν
(2 · 5)2 = 22 · 52 = 4 · 25 = 100
ΙΔΙΟΤΗΤΑ 5

Δύναμη Πηλίκου ή Κλάσματος (β ≠ 0)

Υψώνουμε αριθμητή και παρονομαστή στον κοινό εκθέτη:

(α : β)ν = αν : βν   ⟺  (αβ)ν = ανβν
(23)3=2333=827

🛠️ Εργαστήριο 2: Δοκιμαστήριο Εφαρμογής Ιδιοτήτων Δυνάμεων

2
3
2
ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΚΑΝΟΝΑ ΙΔΙΟΤΗΤΑΣ
23 · 22=23 + 2=25=32

Κοινή βάση το 2: Προσθέσαμε τους εκθέτες (3 + 2 = 5).